بیماری کنه واروا (Varroa ) در زنبور عسل

کنه واروا Varroa چیست؟

آسیب های ناشی از کنه های واروا Varroa [Varroa jacobsoni] برای بسیاری از زنبورداران کاملاً شناخته شده است. در مورد تاریخچه شیوع این انگل و چگونگی تولید مثل این کنه تحقیقاتی انجام شده است و اطلاعات این مقاله در مقابله با این آفت و بیماری کمک می کند.

کنه واروا یکی از آفات مهم در زنبورداری است که شناسایی و کنترل آن بسیار مهم است. جنس ماده این کنه روی زنبورهای بالغ و شفیره‌ها و جنس نر روی شفیره‌ها دیده می‌شود. از تخم‌های سفید به اندازه ۰٫۵ میلی‌متر خارج می‌شود. بعد از سه روز به شفیره سفید رنگ بیضوی تبدیل می‌شود. شفیره‌های نر و ماده داخل یک حجره سر بسته جفت گیری کرده و پس از آن نرها تلف شده و ماده‌ها از حجره خارج می‌شوند.
 

گسترش کنه واروا

در مورد چگونگی گسترش بیماری کنه واروا از مکانی به مکان دیگر توافق کاملی وجود ندارد. اما روشن است که این کنه در ابتدای قرن گذشته منحصراً در جاوا، اندونزی پیدا شد. (Oudemans 1904) گزارش شده است که زنبورهای جاوایی در برابر کنه واروا مقاوم بودند.

در طی دهه ۵۰ و اوایل دهه ۶۰ کنه های واروا به بیشتر کشورهای دیگر منتقل شدند. اما به نظر می رسید حرکت بزرگ زنبورهای بومی جاوایی به ژاپن در سال ۱۹۶۵ رویداد مهمی بود. انتقال انگل به ژاپن از آن جهت مهم است که کلنی های ژاپنی در سال ۱۹۷۱ به پاراگوئه منتقل شدند. به نظر می رسید که این حرکت مسئول هجوم نهایی بیشتر کلنی های آمریکای جنوبی و شمالی باشد.

در سال ۱۹۷۹ بیماری کنه واروا در مریلند پیدا شد. اما هنگامی که تعداد زیادی کنه در ویسکانسین و فلوریدا در سال ۱۹۸۷ پیدا شد، حمله به مقیاس وسیع تر تأیید شد. به استثنای برخی از مکان های ایزوله در کانادا، به نظر می رسد که کنه های واروا در همه جای جهان وجود دارند.
 

مشخصات کنه واروا

کنه های ماده بالغ، بیضی شکل و مسطح هستند. رنگ آنها قهوه ای تا قهوه ای تیره و یا قرمز تیره و به شکل خرچنگ و طول شان ۱ تا ۱٫۸ میلی متر و عرض ۱٫۵ تا ۲ میلی متر می باشد. بدن منحنی آنها در چین های شکمی زنبور بالغ قرار می گیرد و با شکل و آرایش مجرای شکمی در آنجا نگه داشته می شود. این باعث می شود که آنها از عادات تمیز کردن زنبور عسل محافظت نکنند.

نرهای بالغ به رنگ زرد با پاهای کمی برنزه و کروی شکل هستند. بدن آنها به ابعاد ۰٫۷۵ تا ۱ میلی متر و عرض ۰٫۷ تا ۰٫۹ میلی متر است. بزرگسالان بالغ، هشت پا دارند. ( چهار طرف در هر طرف). اگر کنه بالغ نباشد، کوچکتر است و رنگ روشن تری دارد و ممکن است فقط شش پا داشته باشد (سه طرف در هر طرف). سایر گرده افشان ها می توانند کنه های واروا را گسترش دهند، اما آنها فقط می توانند در سلول های پرورش دهنده زنبورهای عسل تولید مثل کنند.
 

علت ایجاد کنه واروا

پرواز نرها و ورود به کلنی‌های دیگر، غارت، بچه دهی، فرار کلنی، ورود زنبورهای شهد آور به کلنی‌های دیگر، انتقال انگل بوسیله حشرات دیگر، انتقال کندوها به مناطق آلوده، نگه داشتن کلنی در یک منطقه، انتقال طبقه‌ها به همراه زنبورها در زمان عسل گیری، فروش بچه کندو و تجارت ملکه از علل ایجاد این کنه می‌باشند.

علائم وجود کنه واروا در کندو

از آنجا که کنه به صورت مخفی در کندو زندگی می کند و تکثیر می یابد، لذا در سال های اولیه نمی توان آن را به سادگی تشخیص داد. از طرفی درجه افزایش نسل کنه به طور متوسط سالیانه ۱۰ الی ۱۵ عدد است. بعد از سومین سال آلودگی، تعداد کنه افزایش یافته و خسارات آن نمایان می شود. علائم وجود کنه واروا در کندو عبارتند از:
 

۱- اغلب زنبوران کارگر، بی قرارند و به سرعت راه رفته و بدون دلیل بال های خود را به هم می زنند. در صورت استقرار کنه در مفصل بال ها، زنبور قدرت پرواز خود را از دست می دهد.

۲- به دلیل تغذیه کنه از خون زنبوران، سبب مرگ و میر غیر عادی زنبوران می شوند.

۳- گاهی لارو کنه از حجره خارج شده و به کف کندو می افتد.

۴- زنبوران داخل کندو اغلب ناقص الخلقه و دارای شکل غیر طبیعی هستند.

۵- به علت ضعیف شدن و پایین آمدن قدرت پرواز و جفت گیری زنبوران نر اغلب ملکه های ناقص و یا جفت گیری نکرده در کندو مشاهده می شود.

تولید مثل Varroa- سلول های کارگر

هر کنه واروای ماده در طی روزهای ۷ ، ۸ یا ۹ وارد سلول های کارگر می شود. آنها اولین تخمک خود را ۶۰ ساعت پس از درب سلول قرار می دهند. اولین تخمک می تواند نر و ماده باشد. تخمک دوم ۳۰ ساعت بعد از تخمک اول گذاشته می شود و به طور معمول، نر است.

کنه تا پنج تخم، تخم گذاری خواهد کرد. هر سه تخم آخر به طور معمول ماده خواهد بود و همچنین در فواصل ۳۰ ساعته تخم گذاری انجام می شود. تخم های نر پس از ۵٫۵ روز و تخم های ماده بعد از ۷٫۵ روز بچه می شوند. اگر زمان اجازه دهد تا کنه ها در سلول های دربسته، بالغ شده و جفت شوند، ماده های باکره روشن تر خواهند شد، رنگ قرمز / قهوه ای طبیعی پس از آماده شدن ماده برای تخمگذاری، ایجاد می شود.

کارگران به طور معمول بعد از ۲۱ روز ظهور می کنند. این بدان معنی است که فقط یکی از وارواهای ماده فرصت جفت گیری در سلول ها را خواهد داشت. در مورد زنبورها در جاوا، بعضی از مقاومت آنها را می توان در تسریع ظهور زنبورها جستجو کرد. نژادهای جاوایی پس از ۱۹ روز به کنه های واروایی فرصت جفت گیری ندادند.

محلول کاسپین مزیت ظهور را به هر نوع زنبور عسل ارائه می دهد. هنگامی که یک کلنی با محلول کاسپین درمان می شود، کارگران پس از ۱۸٫۵ روز ظهور می کنند. بنابراین فرصت جفت گیری و افزایش جمعیت آنها کاهش می یابد. این تنها یک روش درمانی نیست که از افزایش سریع جمعیت جلوگیری می کند؛ جفت ها باید با دارو درمان شوند.
 

تولید مثل کنه واروا – سلول های نر

واروای ماده در دوره ۸ تا ۱۰ روزه با سلول های نر جفت می شود. این جفت گیری دیرتر به دلیل اینست که روند بلوغ لاروهای نر کندتر است. کنه ها، سلول های نر را به سلول های کارگر ترجیح می دهند. زیرا سیگنال فرمون قوی تر از لارو نر است.

تخمگذاری کنه واروا و زمان بندی آن در سلول های نر و سلول های کارگر یکسان است. اما به دلیل اینکه بلوغ و ظهور لاروهای نر طولانی تر می شود (۲۴ روز، در مقایسه با سلول های کارگر که ۲۱ روز است) دو نسل از واروای جدید می توانند در سلول ها جفت گیری کنند.

محلول کاسپین می تواند میانگین زمان ظهور را از ۲۴ روز به ۲۲ روز کاهش دهد و این جفت گیری کنه های نسل دوم را محدود می کند، اما از بین نمی برد. برای از بین بردن کنه ها یک بار دیگر باید از دارو استفاده کرد.

درمان کنه واروا

بهترین روش مبارزه با بیماری کنه واروا روش‌های ارگانیک و غیر شیمیایی است. مانند استفاده از اسید اگزالیک، اسید فرمیک و تیمول مارول و بهترین زمان مبارزه با آن در فصل پاییز و بعد از اتمام تخم ریزی است. بعد از عسل گیری، یک یا دو بار از اسید فرمیک برای مبارزه با واروا استفاده می‌شود. در پاییز در صورتی که مجددا آلودگی ایجاد شود یک مبارزه با اسید اگزالیک انجام می‌شود و معمولا تا یک سال بعد به مبارزه نیازی نیست.

مقاله ای از استاد حسین یگانه راد

تهیه شده و ترجمه توسط تیم شرکت کندوی چوبی کویر

هرگونه کپی برداری با ذکر منبع بلامانع است.