نر ریزی ( نر زایی )

یکی از وظایف مهم زنبوردار آگاه بودن از وجود یا عدم وجود ملکه در تمام کندوهایش است. به محض آگاهی از بی ملکه بودن یک کندو، باید فورا اقدام به دادن ملکه جفت گیری کرده به کندوی بی ملکه کند. در غیر اینصورت، حدودا یک یا دو هفته بعد، کارگران آن کندو شروع به تخمگذاری می نمایند، که این پدیده را نر ریزی ( نر زایی) می گویند.

چرا بعضی از زنبورهای کارگر ملکه های خود را می کشند؟

یک مطالعه جدید نشان داده است که برخی از زنبوران کارگر، ملکه کش هستند.  آنها در صورت تولید نادرست فرزندان نر ، برمی خیزند و ملکه خود را می کشند. سپس تخت سلطنت توسط یکی از دخترانش تصرف میشود. که نوع درستی از نر را تولید می کند و بقای اجداد را تضمین می کند.

چرا زنبورها بر اساس فرزند پسر خود برخی از ملکه ها را نسبت به بقیه ترجیح می دهند؟

برای درک این موضوع، باید کمی در مورد تفاوت زنبورهای نر و ماده بدانیم.

انسان ها موجوداتی “دیپلوئید” هستند. به این معنی که آنها از هر ژن دو نسخه (آلل- alleles) دارند؛ یکی از هر یک از والدین. زنبورها اما کمی متفاوت عمل می کنند. زنبورهای ماده مانند ما دیپلوئید هستند و از تخم های بارور شده با دو مجموعه آلل می آیند. یک ملکه باید برای تولید ماده جفت شود، زیرا پدر نیمی از ژن دختر را ایجاد می کند.

اما زنبورهای نر معمولا به عنوان  “هاپلوئید” شناخته می شوند. که از تخم های غیر بارور ملکه تولید می شوند و یک مجموعه آلل دارند. ملکه می تواند آنها را تولید کند بدون اینکه هرگز جفت شود.

ملکه فقط یک بار جفت می شود، اما اسپرم را تا آخر عمر ذخیره می کند. پس از جفت گیری، او می تواند انتخاب کند که آیا تخمک مشخصی را بارور کند یا خیر. همچنین می تواند کنترل کند که چه تعداد فرزند دختر و پسر( نر و ماده) را داشته باشد.

در نر ریزی، یک نوع نادر و نادرست از نرها ظاهر می شود، که ملکه هیچ کنترلی بر آنها ندارد. این نرها دیپلوئید هستند و معمولاً عقیم هستند. آنها وقتی تشکیل می شوند که بدن یک زنبور دیپلوئید گمراه شده و تبدیل به نر می شود. آنها برای بقای یک کلنی این کار را می کنند. زیرا آنها منابع مصرف می کنند و نمی توانند به تولید مثل کمک کنند و مانند همه نرهای حشرات از کار خودداری می کنند.
 

ملکه هایی که دارای فرزندان نر عقیم هستند، کشته می شوند.

محققان در مطالعه جدید به بررسی گونه Scaptotrigona depilis ، عضوی از زنبورهای بی ادعا (ملیپونینی) بومی برزیل پرداختند. آنها کلنی هایی را که دارای نرهای عقیم دیپلوئید در حال توسعه هستند و همچنین کلنی های معمولی را برای مقایسه با آنها شناسایی کردند.

آنها به هر لانه یک ملکه جدید، طبیعی و سالم معرفی کردند و فعالیت آن را پیگیری کردند. ملکه ها در کندوها حاوی نرهای عقیم، حدود ۱۰ روز پس از ظهور این نرها به طرز مرموزی مردند. ملکه های معرفی شده در دو نوع کلنی هیچ تفاوتی با یکدیگر نداشتند. این بدان معناست که ما می توانیم عوامل ژنتیکی که احتمال مرگ آنها را بیشتر کرده است و یا باعث بوجود آمدن ذاتی متفاوت کارگران شده اند ، نفی کنیم.
 

زنبورهای کارگر چگونه نرهای عقیم را تشخیص می دهند؟

محققان نشان دادند که از نظر زنبورهای کارگر، نرهای هپلوئید طبیعی و نرهای دیپلوئید عقیم، بوی متفاوتی دارند. این دو بوی متفاوت، اندکی پس از ظهور نرها پخش می شود.

فکر می کنید چند وقت بعد؟ حدود ۱۰ روز – دقیقاً همان نقطه ای که ملکه های مورد آزمایش “به طرز مرموزی” شروع به مردن کردند.
 

مورچه ها و زنبورهای زرد نیز ملکه کش هستند.

رفتار نر ریزی منحصر به زنبور نیست؛ ملکه کشیدن در بسیاری از گونه های Hymenopteran شناخته شده است. یک مورد در کلنی های مورچه های آتش نشان (Solenopsis invicta) وجود دارد که کارگران آنها باند تشکیل می دهند. هر باند “علامت” خاص خود را دارد. بویی که از ترکیب آلل های یک ژن خاص تولید می شود، به مورچه ها اجازه می دهد که هر باند را در باند خاص خود شناسایی کنند. کارگران از یک باند ملکه هایی را خواهند کشت که علامت باند اشتباه را نشان می دهد.
 

در زنبورهای زرد که چرخه زندگی سالانه دارند، کارگران معمولاً ملکه خود را در پایان سال با افزایش سن و کم شدن قدرتش او را می کشند. ملکه در اوج زندگی خود، سیگنال های شیمیایی تولید می کند که توانایی تولید مثل کارگران را سرکوب می کند (حتی کارگران می توانند با خوابیدن روی تخم های نابارور، زنبور نر تولید کنند و نر ریزی انجام دهند).
 

رفتار عجیب در نر ریزی

در رفتار نر ریزی به طور عجیبی، زنبورهای کارگر فقط ملکه های وفاداری را می کشند که فقط با یک نر جفت می شوند. در گونه هایی که ملکه های بی بند و بار و بی قاعده بیشتری دارند، کارگران خشونت و خونریزی کمتری دارند؛ زیرا آنها به طور معمول نصف شان هم نژاد هستند و به طور کامل هم نژاد نیستند. در اینجا، کارگران به اندازه کافی ژن ندارند تا بتوانند به فرزندان یکدیگر بیش از فرزندان ملکه قدم بگذارند – هرچند که ملکه پیر و ضعیف باشد.
 

روش درمان کندوهای نر زا

در صورت بروز پدیده نر ریزی، باید به روش های زیر کندوهای نر زا را درمان کرد:

۱ . اگر در یک کلنی نر زا، کارگران تازه تخم گذاری را شروع کرده باشند، باید کندو را در فاصله مناسبی حدود ۲۰۰ متر از زنبورستان بتکانید. و مجددا کندوی خالی را جای خودش بگذارید، تا زنبورهای کارگر غیر تخم گذار به کندو باز گردند. سپس یک ملکه جوان با قفس به کندو معرفی کنید. و تا زمان پذیرفته شدن آن مرتب کلنی را با آب و شکر ۱ به ۱ تغذیه نمایید.

۲ . در صورتی که بخواهید کندوی ملکه دار را با کندوی نر زا ادغام کنید. پس از انجام روش فوق، کلنی ملکه دار را جای کلنی نر زا بگذارید و کندوی نر زا را تکان دهید. دو کلنی با هم متحد می شوند. قبل از این کار حتما دو کندو را بو و بعد آن را تغذیه نمایید.

۳ . در صورتی که مدت طولانی از تخم گذاری کارگران تخم گذار گذشته باشد، نجات کلنی ممکن نیست. و باید کندو تکان داده شود و احتیاج به گذاشتن کندوی خالی در جای اول نیست. در این صورت زنبورها متفرق خواهند شد و یا به کندوهای مجاور قبلی خواهند پیوست.